Welke vormen
U heeft er minder nodig dan de sets suggereren. Vier vormen dekken vrijwel alles:
- Plat (bright of flat) — voor vlakken, randen en het zetten van vormen. Uw werkpaard.
- Rond — voor lijnen, detail en losse toetsen.
- Filbert — plat met ronde kop; de zachtste overgangen, en de vorm waar veel schilders het meest naar grijpen.
- Waaier — voor het verzachten van overgangen. Handig, geen must.
Neem van elke vorm twee maten: een kleine voor detail en een die groter is dan u prettig vindt. Te klein werken is de meest voorkomende beginnersfout, want het maakt een schilderij bloedeloos.
Hard of zacht haar
Varkenshaar is stug en houdt vorm in dikke olieverf; het laat streekstructuur achter, wat u soms juist wilt. Voor acryl is het minder prettig omdat de verf dunner is.
Synthetisch haar is glad en veerkrachtig, prima voor acryl en voor gladde olietechnieken. Het is bovendien goedkoper en gaat bij acryl langer mee dan natuurhaar.
Zacht natuurhaar (marter en imitaties) is voor detail en voor aquarel of gouache, waar u vocht wilt vasthouden.
Gebruik nooit dezelfde penselen voor acryl en olieverf, tenzij u ze grondig reinigt: een restje acryl in de haren hardt uit en maakt het penseel stijf.
Schoonmaken, in die volgorde
- Veeg zoveel mogelijk verf uit op een doek of keukenpapier. Dit is de belangrijkste stap; wie hier haast heeft, spoelt verf de haren in.
- Spoel of week kort — acryl in water, olie in oplosmiddel of plantaardige olie.
- Was met zeep in de handpalm tot er geen kleur meer komt, ook niet uit de basis bij het metaal.
- Spoel, breng de haren met de vingers terug in vorm en laat plat of met de haren naar boven drogen.
De basis is waar penselen sneuvelen: verf die daar achterblijft, hardt uit, duwt de haren uit elkaar en dat is onherstelbaar.
Wanneer een penseel op is
Een penseel is versleten als de punt niet meer terugkomt na het wassen, als de haren permanent uitstaan, of als er haren beginnen los te laten in uw verf. Doorwerken met zo'n penseel kost u meer aan frustratie dan een nieuwe kost.
Gooi ze niet meteen weg: een uitgewerkt plat penseel is uitstekend voor gronderen, voor het aanbrengen van gesso of voor droge-kwastwerk waarbij u juist een grillige streek wilt.
Wat de levensduur het meest bepaalt is niet de prijs maar het schoonmaken. Een goedkoop penseel dat netjes gewassen wordt, gaat langer mee dan een duur exemplaar dat een nacht in de pot heeft gestaan.
Wat penselen sloopt
Staand laten in water of terpentine. Binnen een uur staat er een kromming in de haren die er nooit meer uit gaat, en het weekt de lijm in de vatting los.
Schrobben op het doek met een klein penseel om een groot vlak te vullen. Neem daar een groter penseel voor; het scheelt tijd en uw penseel blijft heel.
En te warm water bij het reinigen: dat zet de vatting uit en laat lijm los. Lauw is genoeg.
